ĐẢM BẢO LỐI THOÁT NẠN: YÊU CẦU BẮT BUỘC TRONG CÔNG TÁC PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY

Khi nhắc đến công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC), nhiều người thường nghĩ ngay đến bình chữa cháy, hệ thống báo cháy tự động hay các phương tiện chữa cháy hiện đại. Tuy nhiên, theo các chuyên gia trong lĩnh vực PCCC, yếu tố quyết định khả năng bảo vệ tính mạng con người trong một vụ cháy lại là lối thoát nạn. Dù công trình được đầu tư hệ thống chữa cháy hiện đại đến đâu, nếu lối thoát hiểm không được thiết kế đúng quy chuẩn, bị khóa, bị che khuất hoặc không thể sử dụng khi xảy ra sự cố thì hậu quả vẫn có thể trở nên đặc biệt nghiêm trọng.

Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ cháy gây thương vong lớn đều có điểm chung là người mắc kẹt không thể tiếp cận hoặc sử dụng lối thoát nạn kịp thời. Chỉ trong vài phút đầu tiên, khói độc và nhiệt độ cao đã khiến việc di chuyển trở nên vô cùng khó khăn. Khi đó, một lối thoát hiểm thông suốt chính là “đường sống” của những người đang có mặt trong công trình.

Không chỉ nhà ở, mọi công trình đều cần được đặt lối thoát nạn lên hàng đầu

Quan niệm “lối thoát hiểm chỉ quan trọng ở các tòa nhà lớn” là một suy nghĩ sai lầm. Trên thực tế, mọi công trình có người sinh sống, làm việc hoặc tập trung đông người đều phải được xây dựng phương án thoát nạn phù hợp.

Đối với nhà ở riêng lẻ, nguy cơ thường đến từ việc chỉ có một lối ra duy nhất, cửa cuốn mất điện không thể mở, cửa sắt chống trộm hàn kín hoặc cầu thang bị chắn bởi xe máy và đồ đạc. Những yếu tố này khiến người trong nhà mất cơ hội thoát thân khi đám cháy xuất hiện ở tầng dưới.

Trong khi đó, tại các nhà xưởng, kho hàng và cơ sở sản xuất, nguy cơ lại đến từ việc hàng hóa được chất cao che khuất cửa thoát hiểm, lối đi bị thu hẹp để tăng diện tích lưu kho hoặc cửa thoát nạn bị khóa nhằm kiểm soát tài sản. Khi cháy xảy ra, hàng chục, thậm chí hàng trăm công nhân có thể cùng lúc di chuyển về một hướng, tạo nên tình trạng ùn ứ và giẫm đạp nếu lối thoát không đủ rộng hoặc không được bố trí hợp lý.

Đối với trung tâm thương mại, siêu thị, rạp chiếu phim, khu vui chơi giải trí, nhà hàng, khách sạn hay quán karaoke, số lượng người có mặt thường rất lớn và đa số không quen thuộc với kết cấu công trình. Khi chuông báo cháy vang lên, tâm lý hoảng loạn rất dễ xuất hiện. Nếu biển chỉ dẫn không rõ ràng, cửa thoát hiểm bị khóa hoặc bị sử dụng sai mục đích, việc sơ tán sẽ gặp rất nhiều khó khăn, làm gia tăng nguy cơ thương vong.

Lối thoát nạn bị “chiếm dụng” – Một thực trạng đáng báo động

Qua quá trình kiểm tra thực tế tại nhiều công trình, lực lượng chức năng đã phát hiện không ít vi phạm liên quan đến lối thoát nạn.

Không ít doanh nghiệp tận dụng hành lang và cầu thang thoát hiểm để chứa hàng hóa, vật tư hoặc máy móc nhằm tiết kiệm diện tích. Một số cửa thoát hiểm luôn trong tình trạng khóa trái để tránh thất thoát tài sản hoặc kiểm soát người ra vào. Có nơi còn đặt thêm quầy hàng, biển quảng cáo hoặc vật trang trí ngay trước cửa thoát hiểm, khiến việc tiếp cận trở nên khó khăn.

Ở các khu vui chơi, trung tâm thương mại hoặc nhà hàng tổ chức sự kiện, việc kê thêm bàn ghế nhằm tăng số lượng khách phục vụ đôi khi vô tình thu hẹp lối di chuyển. Trong điều kiện bình thường, điều này có thể không gây bất tiện, nhưng khi xảy ra cháy, chỉ cần vài giây chậm trễ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Đối với nhà xưởng, việc cải tạo công năng, mở rộng dây chuyền sản xuất nhưng không điều chỉnh phương án thoát nạn cũng là một trong những nguyên nhân làm tăng rủi ro khi có sự cố.

Xe máy, ô tô chắn lối thoát hiểm – Thói quen nhỏ nhưng tiềm ẩn hậu quả lớn

Bên cạnh tình trạng khóa cửa thoát hiểm, chất hàng hóa tại hành lang hay sử dụng cầu thang làm nơi chứa đồ, việc để xe máy, xe đạp điện và thậm chí ô tô chắn lối thoát nạn cũng là một trong những vi phạm phổ biến tại nhiều công trình hiện nay.

Ở các tòa nhà văn phòng, chung cư mini, nhà trọ, nhà xưởng hay cơ sở kinh doanh, không khó để bắt gặp hình ảnh xe máy được dựng ngay trước cửa thoát hiểm, dọc hành lang hoặc dưới chân cầu thang. Nhiều nơi còn tận dụng khu vực lối thoát nạn làm bãi đỗ xe tạm nhằm tiết kiệm diện tích. Trong điều kiện bình thường, điều này có thể chỉ gây bất tiện khi di chuyển, nhưng khi xảy ra hỏa hoạn, đây lại là vật cản nguy hiểm, làm chậm quá trình sơ tán của hàng chục, thậm chí hàng trăm người.

Trong tình huống khẩn cấp, con người thường có xu hướng di chuyển nhanh và tập trung về các lối thoát đã được chỉ dẫn. Chỉ cần một vài chiếc xe đỗ sai vị trí cũng có thể làm thu hẹp đáng kể chiều rộng lối đi, gây ùn tắc, chen lấn và tăng nguy cơ giẫm đạp. Đối với người già, trẻ nhỏ hoặc người khuyết tật, những vật cản này càng khiến việc thoát nạn trở nên khó khăn hơn.

Không chỉ cản trở việc sơ tán, xe máy và xe điện còn làm gia tăng nguy cơ cháy lan. Xe chứa nhiên liệu hoặc sử dụng pin lithium-ion, khi gặp nhiệt độ cao, có thể bốc cháy hoặc phát nổ, khiến lửa lan nhanh sang khu vực xung quanh và chặn hoàn toàn đường thoát nạn. Nếu nhiều phương tiện được tập trung tại chân cầu thang hoặc ngay sát cửa thoát hiểm, khu vực này có thể nhanh chóng trở thành điểm cháy dữ dội, khiến mọi lối thoát bị phong tỏa.

Đối với nhà xưởng và kho hàng, xe nâng, xe đẩy hàng hoặc các phương tiện vận chuyển nội bộ cũng không được phép đỗ tại cửa thoát hiểm. Sau mỗi ca làm việc, các phương tiện này cần được đưa về đúng vị trí quy định để bảo đảm lối thoát nạn luôn thông suốt.

Khói độc là “kẻ sát nhân thầm lặng”

Nhiều người cho rằng chỉ cần tránh được ngọn lửa là có thể thoát khỏi nguy hiểm. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn nạn nhân trong các vụ cháy tử vong do ngạt khói trước khi lửa lan đến.

Khói nóng lan rất nhanh qua hành lang, cầu thang và hệ thống thông gió. Chỉ sau vài phút, tầm nhìn giảm xuống gần bằng không, người bên trong mất phương hướng và khó xác định vị trí cửa thoát hiểm. Nếu lối thoát bị cản trở hoặc khoảng cách di chuyển quá xa, khả năng thoát nạn sẽ giảm đi đáng kể.

Đây là lý do vì sao các tiêu chuẩn PCCC luôn yêu cầu lối thoát nạn phải được bố trí hợp lý, có biển chỉ dẫn phát sáng, đèn chiếu sáng sự cố và cửa mở theo chiều thoát người để bảo đảm có thể sử dụng ngay cả khi mất điện.

Đầu tư hệ thống chữa cháy là chưa đủ

Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu đồng cho hệ thống báo cháy tự động, chữa cháy tự động hoặc máy bơm chữa cháy nhưng lại chưa quan tâm đúng mức đến việc quản lý lối thoát nạn.

Một cửa thoát hiểm bị khóa, một hành lang bị chất đầy hàng hóa hay một biển chỉ dẫn bị che khuất đều có thể khiến toàn bộ hệ thống PCCC mất đi ý nghĩa trong những phút đầu của sự cố.

Lối thoát nạn không phải là hạng mục để đối phó với việc kiểm tra của cơ quan chức năng mà phải luôn được duy trì trong trạng thái sẵn sàng hoạt động. Điều này đòi hỏi sự kiểm tra thường xuyên của chủ đầu tư, ban quản lý tòa nhà, doanh nghiệp và cả ý thức của mỗi người lao động.

Xây dựng văn hóa thoát nạn trong cộng đồng

Bên cạnh việc đầu tư cơ sở vật chất, việc hình thành kỹ năng thoát nạn cũng quan trọng không kém.

Các doanh nghiệp cần tổ chức diễn tập PCCC định kỳ để người lao động biết vị trí các cửa thoát hiểm, điểm tập kết và cách xử lý khi có cháy. Trung tâm thương mại, khách sạn, trường học và khu vui chơi cần hướng dẫn nhân viên quy trình hỗ trợ sơ tán khách hàng, đặc biệt là trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.

Đối với mỗi cá nhân, khi đến một địa điểm đông người, hãy dành vài giây quan sát vị trí cửa thoát hiểm gần nhất. Đây là một thói quen đơn giản nhưng có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn nếu tình huống khẩn cấp xảy ra.

Một bình chữa cháy có thể giúp khống chế đám cháy khi nó còn nhỏ, nhưng một lối thoát nạn thông suốt mới là yếu tố quyết định khả năng bảo vệ tính mạng của hàng chục, hàng trăm con người. Trong mọi công trình – từ nhà ở, nhà xưởng, kho hàng đến trung tâm thương mại, khu vui chơi giải trí hay các cơ sở dịch vụ – lối thoát nạn không được phép tồn tại chỉ trên bản vẽ hoặc để đối phó với các đợt kiểm tra. Nó phải luôn thông thoáng, dễ nhận biết, dễ tiếp cận và sẵn sàng sử dụng trong mọi thời điểm.

Các chuyên gia PCCC khuyến cáo, mọi lối thoát hiểm phải được duy trì ở trạng thái thông thoáng 24/7. Chủ cơ sở cần bố trí khu vực đỗ xe riêng biệt, có vạch kẻ và biển báo rõ ràng; đồng thời thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở và xử lý nghiêm các trường hợp đỗ xe chắn cửa thoát hiểm hoặc hành lang thoát nạn. Mỗi cá nhân cũng cần thay đổi thói quen “đỗ tạm vài phút”, bởi trong trường hợp xảy ra cháy, chính vài phút đó có thể quyết định cơ hội sống còn của rất nhiều người.

Xây dựng một công trình an toàn không chỉ là đầu tư vào thiết bị chữa cháy hiện đại, mà còn là duy trì kỷ luật trong quản lý lối thoát nạn, thường xuyên kiểm tra, diễn tập và nâng cao ý thức của mọi người. Khi mỗi cánh cửa thoát hiểm luôn được mở đúng lúc, mỗi hành lang luôn được giữ thông thoáng và mỗi người đều biết mình phải làm gì khi có cháy, chúng ta sẽ giảm thiểu đáng kể những mất mát về người và tài sản do hỏa hoạn gây ra.